Cách Chăm Sóc Bệnh Nhân Nằm Lâu Tại Nhà: 9 Vấn Đề Người Nhà Cần Lưu Ý

Chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà không chỉ dừng ở việc hỗ trợ ăn uống hay vệ sinh cá nhân. Khi khả năng tự xoay trở và vận động bị hạn chế, người bệnh cần được theo dõi đồng thời nhiều yếu tố như tư thế nằm, tình trạng da, dinh dưỡng, khả năng vận động và mức độ hỗ trợ trong sinh hoạt hằng ngày.

Người chăm sóc cũng cần biết cách thay đổi tư thế cho bệnh nhân, giữ vệ sinh cơ thể, hỗ trợ vận động phù hợp và quan sát những vùng da có nguy cơ chịu áp lực kéo dài để phòng loét tỳ đè. Với người bệnh yếu hơn, việc hỗ trợ bệnh nhân ngồi dậy hoặc di chuyển bệnh nhân an toàn cũng cần được thực hiện thận trọng. Dưới đây là 9 vấn đề quan trọng gia đình nên lưu ý khi chăm sóc người bệnh nằm lâu tại nhà.

Vì sao người bệnh nằm lâu cần được chăm sóc khác với người có thể tự vận động?

Khi chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà, người nhà cần lưu ý rằng khả năng tự xoay trở, ngồi dậy hoặc thay đổi vị trí của người bệnh thường bị hạn chế hơn nhiều so với người còn vận động bình thường. Việc duy trì một tư thế quá lâu có thể khiến cơ thể dễ đau mỏi, các vùng da chịu áp lực kéo dài và cơ khớp ít được vận động. Đồng thời, những sinh hoạt cơ bản như ăn uống, thay quần áo hay vệ sinh bệnh nhân tại giường cũng cần nhiều sự hỗ trợ hơn.

Ở một số trường hợp, người bệnh còn phụ thuộc vào người chăm sóc khi thay đổi tư thế, ngồi dậy hoặc di chuyển bệnh nhân sang vị trí khác. Tuy nhiên, mức độ hỗ trợ không giống nhau ở mọi người. Gia đình nên dựa vào khả năng vận động, tình trạng da, khả năng ăn uống, mức độ nhận thức và hướng dẫn của nhân viên y tế để xây dựng cách chăm sóc phù hợp. Lịch thay đổi tư thế cũng nên linh hoạt theo từng bệnh nhân thay vì áp dụng cứng nhắc một khoảng thời gian cố định cho tất cả.

1. Thay đổi tư thế cho bệnh nhân nằm lâu

Vì sao không nên để bệnh nhân duy trì một tư thế quá lâu?

Khi chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà, việc hỗ trợ thay đổi tư thế là một trong những thao tác cần được chú ý sớm. Nếu người bệnh nằm quá lâu ở cùng một vị trí, áp lực có thể tập trung liên tục tại các vùng tỳ như lưng, mông, hông, gót chân hoặc khuỷu tay. Điều này không chỉ gây cảm giác đau mỏi, khó chịu mà còn làm tăng nguy cơ tổn thương da ở người ít có khả năng tự xoay trở. Vì vậy, thay đổi tư thế cho bệnh nhân phù hợp có thể giúp phân bố lại áp lực và tạo cảm giác dễ chịu hơn trong quá trình nằm nghỉ.

Khi thay đổi tư thế cần chú ý điều gì?

Người chăm sóc nên xoay trở bệnh nhân nhẹ nhàng, tránh kéo lê cơ thể trên bề mặt nằm để hạn chế ma sát và lực trượt. Trong quá trình thực hiện, cần quan sát phản ứng của người bệnh, đồng thời kiểm tra các dây truyền, sonde hoặc thiết bị đang sử dụng để tránh bị kéo căng hay xê dịch. Có thể dùng gối hoặc vật hỗ trợ phù hợp để duy trì tư thế ổn định và kiểm tra những vùng da vừa chịu áp lực.

Tần suất thay đổi tư thế nên căn cứ vào khả năng tự vận động, tình trạng da, bề mặt nằm và hướng dẫn của nhân viên y tế, thay vì áp dụng cứng nhắc một khoảng thời gian giống nhau cho tất cả bệnh nhân.

2. Quan sát da và phòng loét tỳ đè

Những vị trí cần quan sát

Trong quá trình chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà, người chăm sóc nên kiểm tra da hằng ngày, đặc biệt tại những vùng thường xuyên chịu áp lực khi nằm. Các vị trí cần chú ý gồm vùng cùng cụt, gót chân, mắt cá, khuỷu tay, vai, hông và vùng đầu tiếp xúc lâu với gối. Với người bệnh ít có khả năng tự xoay trở, việc phòng loét tỳ đè cho bệnh nhân cần được kết hợp với thay đổi tư thế, giữ da sạch và hạn chế để một điểm tỳ chịu áp lực kéo dài.

Những dấu hiệu người chăm sóc không nên bỏ qua

Khi kiểm tra da, cần lưu ý những biểu hiện như vùng da đỏ kéo dài, thay đổi màu sắc, sưng, đau, nóng hoặc lạnh bất thường, phồng rộp, trầy xước hay xuất hiện vết thương. Những dấu hiệu này không nên xem nhẹ, nhất là khi chúng xuất hiện tại các vùng tỳ đè thường xuyên.

Nếu phát hiện vùng da đang đỏ hoặc có dấu hiệu tổn thương, không nên tiếp tục để khu vực đó chịu áp lực kéo dài. Người chăm sóc nên điều chỉnh tư thế phù hợp, giữ vùng da sạch và khô, đồng thời theo dõi diễn biến. Nếu tình trạng da không cải thiện hoặc tổn thương tiến triển, nên liên hệ nhân viên y tế để được đánh giá và hướng dẫn xử trí phù hợp.

3. Giữ vệ sinh cơ thể và vùng nằm của bệnh nhân

Khi chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà, việc giữ vệ sinh cơ thể và khu vực nằm cần được thực hiện đều đặn để giúp người bệnh dễ chịu hơn và hạn chế tình trạng da bị ẩm, bí hoặc kích ứng. Với những trường hợp khó tự ngồi dậy, vệ sinh bệnh nhân tại giường nên được tiến hành nhẹ nhàng, làm sạch từng vùng và lau khô sau khi vệ sinh, đặc biệt ở các nếp gấp da.

Người chăm sóc cần chú ý hơn với bệnh nhân tiểu tiện hoặc đại tiện không tự chủ, tránh để da tiếp xúc với độ ẩm trong thời gian dài. Quần áo, ga giường nên được thay khi ẩm hoặc bẩn; mặt ga cần phẳng, không để nhăn hoặc gấp cục dưới cơ thể. Bên cạnh vệ sinh da, cũng nên quan tâm đến răng miệng, tóc, móng và giữ không gian nằm sạch, thông thoáng.

Khi lau người hoặc thay quần áo, người chăm sóc có thể kết hợp kiểm tra vùng cùng cụt, hông, gót chân và các điểm thường xuyên chịu tỳ đè để sớm nhận biết những thay đổi bất thường trên da.

4. Quan tâm đến dinh dưỡng và lượng nước hằng ngày

Trong quá trình chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà, dinh dưỡng và lượng nước hằng ngày cần được theo dõi song song với việc thay đổi tư thế và vệ sinh cơ thể. Người bệnh nên được ăn đủ theo tình trạng sức khỏe, khả năng tiêu hóa và hướng dẫn chuyên môn; đồng thời có thể đa dạng nguồn thực phẩm để bảo đảm khẩu phần cân đối hơn nếu điều kiện cho phép.

Người chăm sóc cũng nên chú ý khả năng nhai, nuốt, mức độ ngon miệng và lượng thức ăn bệnh nhân sử dụng mỗi ngày. Với người ăn ít hoặc nhanh mệt, có thể cân nhắc chia nhỏ bữa nếu phù hợp. Bên cạnh đó, cần theo dõi lượng nước uống, tình trạng ăn uống giảm bất thường và những thay đổi đáng kể về cân nặng.

Với bệnh nhân có bệnh nền, khó nuốt hoặc đang áp dụng chế độ ăn điều trị riêng, khẩu phần nên tuân theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng thay vì tự xây dựng một thực đơn chung. Duy trì dinh dưỡng và nước phù hợp cũng góp phần hỗ trợ thể trạng và quá trình chăm sóc người bệnh nằm lâu hiệu quả hơn.

5. Duy trì vận động phù hợp với khả năng của bệnh nhân

Khi chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà, người chăm sóc không nên mặc định rằng bệnh nhân phải nằm bất động hoàn toàn. Nếu sức khỏe và tình trạng bệnh cho phép, việc duy trì vận động ở mức phù hợp có thể giúp người bệnh chủ động hơn trong sinh hoạt và hạn chế tình trạng cơ khớp ít được sử dụng trong thời gian dài.

Nếu bệnh nhân còn tự vận động được

Người nhà có thể khuyến khích bệnh nhân tự cử động tay chân trong khả năng, thay đổi vị trí nằm, hỗ trợ bệnh nhân ngồi dậy hoặc tập đứng, đi lại nếu đã được nhân viên y tế cho phép. Mức độ vận động nên tăng dần theo khả năng thực tế, không nên ép bệnh nhân thực hiện khi đang mệt, đau hoặc khó chịu.

Nếu bệnh nhân không thể tự vận động

Với người phụ thuộc nhiều vào người chăm sóc, có thể thực hiện một số hình thức vận động cho bệnh nhân nằm lâu như vận động hỗ trợ, vận động thụ động hoặc co – duỗi khớp nhẹ nhàng theo hướng dẫn chuyên môn. Biên độ và loại vận động cần phù hợp với bệnh lý; không tự kéo, bẻ hoặc tập mạnh các khớp nếu chưa được bác sĩ, điều dưỡng hoặc kỹ thuật viên phục hồi chức năng hướng dẫn.

6. Hỗ trợ bệnh nhân ngồi dậy từng bước

Trong quá trình chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà, việc hỗ trợ ngồi dậy nên được thực hiện từ từ thay vì kéo người bệnh chuyển tư thế đột ngột. Trước khi thao tác, người chăm sóc nên trao đổi để bệnh nhân biết mình sắp được thay đổi tư thế, sau đó hỗ trợ nâng phần thân trên từng bước và quan sát xem người bệnh có chóng mặt, đau hoặc khó chịu hay không.

Nếu bệnh nhân còn khả năng tự chống tay, xoay người hoặc giữ thân mình, người nhà chủ yếu nên hỗ trợ giữ thăng bằng và tạo điểm tựa an toàn. Với người bệnh yếu hoặc gần như phụ thuộc hoàn toàn, hỗ trợ bệnh nhân ngồi dậy có thể cần thêm một người khác hoặc phương tiện hỗ trợ phù hợp để giảm nguy cơ trượt ngã.

Khi bệnh nhân đã ở tư thế ngồi, cần kiểm tra sự ổn định trước khi tiếp tục các hoạt động khác. Không nên vội kéo bệnh nhân bật dậy hoặc thực hiện các kỹ thuật nâng người phức tạp nếu chưa được nhân viên y tế hay kỹ thuật viên phục hồi chức năng hướng dẫn.

7. Điều chỉnh tư thế nâng đầu phù hợp với từng hoạt động

Trong quá trình chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà, tư thế phần thân trên nên được điều chỉnh phù hợp với từng hoạt động và khả năng của người bệnh. Khi ăn uống, đọc sách, xem TV, trò chuyện hoặc cần chuyển sang tư thế ngồi bán nằm, việc nâng đầu bệnh nhân từ từ có thể giúp tạo tư thế thuận tiện hơn và giảm bớt công sức kê, đỡ liên tục cho người chăm sóc.

Không nên áp dụng một góc nâng cố định cho tất cả trường hợp, bởi tư thế phù hợp còn phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe, khả năng giữ thăng bằng và mức độ thoải mái của từng người. Sau khi điều chỉnh, cần quan sát xem bệnh nhân có bị đau, khó chịu, chóng mặt hoặc trượt người xuống phía dưới hay không.

Đặc biệt với bệnh nhân nằm lâu, việc duy trì phần thân trên ở vị trí quá cao trong thời gian dài có thể làm cơ thể trượt xuống và tăng lực tác động lên một số vùng da. Vì vậy, nên điều chỉnh tư thế theo đúng mục đích sử dụng, đồng thời kết hợp thay đổi tư thế cho bệnh nhân khi cần thiết.

8. Di chuyển bệnh nhân cần ưu tiên an toàn cho cả người bệnh và người chăm sóc

Khi chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà, các thao tác dịch chuyển trên giường, chuyển sang ghế, xe lăn, đưa đi vệ sinh hoặc thay đổi vị trí đều cần được thực hiện cẩn thận. Trước khi di chuyển bệnh nhân, người chăm sóc nên đánh giá xem người bệnh có thể tự chống tay, xoay người, đứng hoặc phối hợp đến mức nào để lựa chọn cách hỗ trợ phù hợp.

Nếu sử dụng giường, xe lăn hoặc thiết bị có bánh xe, cần kiểm tra và khóa bánh trước khi chuyển. Khu vực xung quanh cũng nên được dọn gọn, tránh vật cản có thể gây vấp hoặc làm gián đoạn thao tác. Không nên nắm kéo tay bệnh nhân đột ngột hoặc kéo lê cơ thể trên bề mặt nằm vì có thể làm tăng ma sát và lực trượt lên da.

Với bệnh nhân nằm lâu phụ thuộc nhiều vào người chăm sóc, nếu trọng lượng cơ thể hoặc mức độ hỗ trợ vượt quá khả năng của một người, nên có thêm người phối hợp. Các dụng cụ hỗ trợ chuyển bệnh nhân chỉ nên sử dụng đúng cách và theo hướng dẫn chuyên môn để bảo đảm an toàn cho cả người bệnh lẫn người chăm sóc.

9. Chú ý sự an toàn và tinh thần của bệnh nhân trong quá trình chăm sóc lâu dài

Khi chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà, người nhà không chỉ cần quan tâm đến ăn uống, vệ sinh hay vận động mà còn phải chú ý đến môi trường xung quanh và trạng thái tinh thần của người bệnh. Những vật dụng thường dùng nên được đặt trong tầm với; sàn nhà cần khô ráo, khu vực quanh giường thông thoáng và không có vật cản. Nếu sử dụng thiết bị có bánh xe, cần bảo đảm bánh đã được khóa khi đứng yên. Với người bệnh có nguy cơ té ngã, lan can hoặc phương tiện gọi người chăm sóc cũng nên được bố trí phù hợp.

Bên cạnh yếu tố an toàn, chăm sóc người bệnh nằm lâu cũng cần duy trì sự giao tiếp và tương tác hằng ngày. Người nhà có thể trò chuyện, giữ những thói quen sinh hoạt quen thuộc, tạo không gian có ánh sáng phù hợp và khuyến khích bệnh nhân tham gia những việc họ còn có thể tự thực hiện. Tránh làm thay hoàn toàn nếu người bệnh vẫn có khả năng tự lựa chọn hoặc tự thao tác một phần, bởi duy trì sự chủ động cũng giúp quá trình chăm sóc lâu dài trở nên tích cực hơn.

Khi nào người nhà nên liên hệ nhân viên y tế?

Trong quá trình chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà, người chăm sóc nên theo dõi những thay đổi bất thường về da, hô hấp, ăn uống, vận động và mức độ tỉnh táo của người bệnh. Cần liên hệ nhân viên y tế khi vùng da đỏ hoặc tổn thương không cải thiện, xuất hiện vết thương, dịch bất thường, sưng đau hoặc tình trạng loét tỳ đè có dấu hiệu tiến triển.

Có thể bạn quan tâm: Tham khảo dòng “Đệm khí chống loét Hi-MEC HMAM 1010“

Ngoài ra, những biểu hiện như đau tăng rõ rệt, khó thở, sốt, thay đổi ý thức, ăn uống giảm nhiều, khó nuốt hoặc khả năng vận động giảm đột ngột cũng cần được đánh giá chuyên môn. Nếu bệnh nhân bị té ngã hoặc người chăm sóc không thể di chuyển bệnh nhân an toàn, không nên cố thực hiện các thao tác vượt quá khả năng.

Việc chăm sóc người bệnh nằm lâu tại nhà cần được điều chỉnh theo tình trạng thực tế. Những hướng dẫn chăm sóc thông thường không thay thế đánh giá của bác sĩ, điều dưỡng hoặc nhân viên phục hồi chức năng khi sức khỏe người bệnh có thay đổi.

Giường y tế có thể hỗ trợ gì khi chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà?

Trong quá trình chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà, một số chức năng của giường y tế có thể giúp người chăm sóc thao tác thuận tiện hơn khi hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày. Khả năng nâng phần đầu hoặc chân giúp điều chỉnh tư thế phù hợp khi bệnh nhân ăn uống, ngồi bán nằm, nghỉ ngơi hoặc cần thay đổi vị trí. Lan can hai bên tạo thêm điểm bảo vệ, trong khi bánh xe có thể hỗ trợ việc di chuyển giường khi cần bố trí lại không gian chăm sóc.

Với người bệnh phụ thuộc nhiều vào người thân, các chức năng điều chỉnh tư thế còn có thể giảm bớt việc phải kê, đỡ cơ thể bằng sức thủ công. Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào số lượng chức năng để lựa chọn thiết bị. Gia đình cần cân nhắc khả năng vận động, mức độ cần hỗ trợ, không gian sử dụng và thói quen chăm sóc người bệnh nằm lâu. Có thể tham khảo các dòng giường bệnh nhân tại VEMED để đối chiếu cấu hình phù hợp với nhu cầu thực tế.

Có thể bạn quan quan: Tham khảo 1 số dòng giường bệnh y tế chăm sóc bệnh nằm lâu tại nhà

Giường Bệnh Nhân Hi-MEC HMHB-1010

Giường Bệnh Nhân Hi-MEC HMHB-1040

Giường Bệnh Nhân Hi-MEC DL-SYB-03

Giường Bệnh Nhân Hi-MEC DL-TF-01

Checklist chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà hằng ngày

Khi chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà, người nhà có thể sử dụng checklist ngắn dưới đây để hạn chế bỏ sót những việc cần theo dõi trong ngày:

• □ Quan sát da, đặc biệt tại các vùng thường xuyên chịu tỳ đè.
• □ Hỗ trợ thay đổi tư thế cho bệnh nhân phù hợp với tình trạng thực tế.
• □ Giữ da, quần áo và ga giường sạch, khô, không để bề mặt nằm bị nhăn hoặc ẩm.
• □ Theo dõi lượng thức ăn, nước uống và khả năng nhai, nuốt.
• □ Hỗ trợ vận động trong phạm vi người bệnh có thể thực hiện.
• □ Kiểm tra tư thế khi ăn, ngồi hoặc nghỉ ngơi.
• □ Giữ khu vực xung quanh thông thoáng, hạn chế nguy cơ trượt ngã.
• □ Kiểm tra dây dẫn hoặc thiết bị đang sử dụng trước khi xoay trở hay di chuyển bệnh nhân.
• □ Ghi nhận những thay đổi bất thường về da, vận động, ăn uống hoặc tinh thần.
• □ Liên hệ nhân viên y tế khi xuất hiện dấu hiệu cần đánh giá chuyên môn.

Checklist nên được điều chỉnh theo tình trạng và mức độ phụ thuộc của từng người bệnh.

Kết luận

Chăm sóc bệnh nhân nằm lâu tại nhà là quá trình cần theo dõi đồng thời nhiều yếu tố, không chỉ dừng ở việc hỗ trợ ăn uống hay vệ sinh cá nhân. Tư thế nằm, tình trạng da, dinh dưỡng, vận động, khả năng ngồi dậy, di chuyển và mức độ an toàn trong sinh hoạt đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng chăm sóc hằng ngày.

Mỗi người bệnh có khả năng vận động, thể trạng và mức độ phụ thuộc khác nhau, vì vậy cách chăm sóc cũng cần được điều chỉnh phù hợp thay vì áp dụng giống nhau cho tất cả. Khi người bệnh phụ thuộc nhiều vào người chăm sóc, việc bố trí không gian hợp lý và sử dụng các phương tiện hỗ trợ phù hợp cũng có thể giúp các thao tác hằng ngày thuận tiện và an toàn hơn.